تجارت الکترونیک
تجـارت الكترونيكي حـداقل از بيست سال پيش وجود داشته است، اما طي چند سال اخير، شاهد توسعه و رشـد روزافزون و قابل ملاحظهاي در اين زمينه بودهايم. در واقع ارايهی خدمات به مشتريان و وظايف تجاري، كه از طريق وب صورت میگیرد را تجارت الکترونیک میگویند.
تجارت الكترونيكي، رشد و پيـشرفت فـناوري اطلاعـات، در حـال متحـول كـردن اقتـصاد هستند. جست وجو براي دستيابي به روشهاي كاراتر براي انجام امور تجـاري، منجـر بـه ايجاد انقلابي ديگر در عرصهی تجـارت شـده اسـت، كـه آن را تجـارت الكترونيكـي ناميدهاند. تجارت الكترونيكي و كسب وكار الكترونيكي، عباراتياند كـه معمـولاً بـه جاي يكديگر به كار ميروند. در واقع اين عبارات مبادلات تجاري، ارايهی خدمات به مشتريان و وظايف تجاري، كه از طريق مبادلات ديجيتـالي مـيگيرنـد را تـشريح ميكنند. فناوري اطلاعات، به جنبهی فناورانهی يك سيـستم اطلاعـاتي اشـاره مـيكنـد. فناوري شامل سخت افزار، نرم افزار، پايگاه دادهها، شبكهها و ابزارهاي ديگر است و ميتواند به عنوان سيستم فرعي يك سيستم اطلاعاتي مـورد بررسـي قـرار گيـرد. بعضي اوقات، اصطلاح فناوري اطلاعـات، در تبـادل بـا سيـستم اطلاعـات مـورد استفاده قرار ميگيرد، يا ممكن است در روش گستردهاي براي توصيف جمعآوري چندين سيستم اطلاعاتي، كاربران و مديريت يك سازمان كامل به كار گرفته شـود (اوبرين، ۲۰۰۱ .( كسب وكار الكترونيكي، انجام هر گونه كسب وكار در وب است، و گستردهتـر از تجارت الكترونيكي است. جنبههاي مختلف كسب وكار الكترونيكي شامل: تجـارت الكترونيكي، مراقبت بهداشتي الكترونيكي، ميز اطلاعرساني الكترونيكي، تـدارك الكترونيكي، و آموزش و يادگيري الكترونيكياند. تجـارت الكترونيكـي حـداقل از بيست سال پيش وجود داشته است، اما طي چند سال اخير، شاهد توسعه و رشـد روز افزون و قابل ملاحظهاي در اين زمينه بودهايم. اين رشد و توسعه، بيشتر تحـت تأثير اينترنت و وب جهاني كه دسترسي به اينترنت را تسهيل كرده، به وجود آمده است (تايمرز ، ۲۰۰۰ ). به زعم توربان (۲۰۰۲ )، تجارت الكترونيكي عبـارت اسـت از خريـد و فـروش كالاها، خدمات و اطلاعات، با استفاده از شبكههاي كامپيوتري، از جمله اينترنت. مدلهاي پياده سازي تجارت الكترونيكي براي به كارگيري فناوري اطلاعات و تجـارت الكترونيكـي بـه منظـور كـاراتر كردن فرايند صادرات كالا و خدمات، لازم است كه پياده سازي تجارت الكترونيكي از جنبههاي مختلف مورد بررسي قرار گيرد. ولي قبل از ورود به بحث پياده سـازي تجارت الكترونيكي، به بررسي مراحل توسعهی كسب وكار الكترونيكي پرداخته شـده است، چرا كه پياده سازي تجارت الكترونيكي، بـه عنـوان يـك مرحلـة عمليـاتي از توسعهی كسب وكار الكترونيكي است.
توسعهی كسب وكار الكترونيكي
مطالعات زيادي دربارهی مراحل بـه كـارگيري فنـاوري اطلاعـات و ارتباطـات در كسب وكار، انجام گرفته اسـت كـه از آن جملـهی مـيتـوان بـه مـدل ۵ مرحلـهاي اسكاتيش انترپرايز (۲۰۰۰) اشـاره كـرد. مراحـل ايـن مـدل عبارتنداز:
۱- آگـاهي الكترونيكي
۲- اتصال بـه اينترنـت
۳- حـضور بـه هنگـام در بـازار
۴- مبادلـه يـا تـراكنش الكترونيكي
۵- يكپارچگي تجاري با استفاده از ابزارهاي الكترونيكي.
پارسونز نيز چهار مرحلهی عمده را براي به كارگيري اينترنت توسط سازمانهـاي تجاري پيشنهاد داده است كه عبارتاند از:
در مرحلهی اول، سازمان از اينترنت فقـط بـراي ارايـه اطلاعـات خـود بـه بـازار استفاده ميكند.
در مرحلهی دوم، سازمان تلاش ميكند تا مبادلات خود را نيـز بـر روي اينترنـت انجام دهد.
در مرحلهی سوم، واحد اينترنت و فناوري اطلاعات در سازمان شكل ميگيـرد و سازمان، محصولات و خدمات جديدي مبتني بر اينترنت به بازار ارائه مـيكنـد. در اين مرحله، سازمان سعي ميكند تحولات پيشرفتهاي مانند سفارشي كردن سايت بر مبناي نياز مشتري را در سيستم اينترنت خود ايجاد كند.
مرحلهی چهارم اين مدل، تعريف دوبارهی كسب وكار اصلي يك سازمان اسـت كـه در آن، سازمان حتي هستی اصلي كسب وكار خود را نيز متحول مـيكنـد. در ايـن مرحله، سازمان از ديدگاه بازاريابي، به ديدگاه استراتژيك تغيير جهت ميدهد.
همانطور كه مـشاهده مـيشـود، در ايـن مـدل، كـاربرد اسـتراتژيك فنـاوري اطلاعات و ارتباطات در مراحل نهايي توسعه مدنظر قرار ميگيرد، اما اين بـه ايـن معنا نيست كه مسايل استراتژيك در مراحل اول مدنظر نبودهاند، بلكه سـازمان در ابتدا ديدگاه كلي استراتژيك را مدنظر قرار ميدهد، به گونهاي كـه همـهی تحـولات مربوط به مراحل اول، در قالب يك راهبـرد كلـي انجـام مـيگيرنـد. و بـي معنـا و پراكنده نيستند. سپس، اين روند تحولات، تا ايجاد تحولات استراتژيك در سازمان پيش ميرود (ياخلف ۲۰۰۱).
در مجموع، ميتوان مراحل توسعهی كـسب وكـار الكترونيكـي را بـه صـورت زيـر خلاصه كرد:
– تدوين استراتژي كل سازمان
– تدوين استراتژي فناوري اطلاعات سازمان
– ايجاد همگرايي بين استراتژي فناوري اطلاعات و استراتژي سازمان
– انتخاب مدل مناسب كسب وكار الكترونيكي
– مهندسي مجدد فرايندها و طراحي معماري فناوري اطلاعات براي سازمان و شبكهی بين سازماني
– توسعهی سيستمهاي اطلاعاتي، متناسـب بـا فراينـدهاي حاصـل از مهندسـي مجدد فرايندها (پياده سازي تجارت الكترونيكي)
– ارزيابي عملكرد سيستمها و ارايهی بازخوردهاي اصلاحي
منبع:
مقاله بررسي سطح بلوغ تجارت الكترونيكي صادركنندگان برتر سال ۱۳۸۲ ایران
مجله تحقيقات اقتصادي / شماره ۷۵ / صفحات ۱۰۹-۷